Mustafa Kemal, 2 Şubat 1923’te İzmir’de halkla altı saatten fazla konuştu. Çünkü yaptığı devrimin yalnızca bilinmesini değil, anlaşılmasını istiyordu. Belki bugün 10 Kasım’da sormamız gereken soru da bu: Biz Atatürk’ü gerçekten anlıyor muyuz, yoksa yalnızca anıyor muyuz?
Saat 09.05.
Sirenler çalacak.
Trafik duracak.
Sosyal medya siyah-beyaz fotoğraflarla dolacak.
Mustafa Kemal Atatürk’ün sözleri paylaşılacak.
Sonra saat 09.06 olacak.
Bence 10 Kasım’ın asıl meselesi tam o dakika başlıyor.
Çünkü bir insanı anmak kolaydır.
Bir fotoğraf seçersiniz.
Bir söz paylaşırsınız.
Bir çelenk bırakırsınız.
Fakat anlamak, insanı rahatsız eder.
Çünkü anlamaya başladığınız anda onun yaptıklarını değil, neden yaptığını sormaya başlarsınız.
İzmir’de altı saat ne anlatıyordu?
2 Şubat 1923’te Mustafa Kemal İzmir’de binlerce insanın karşısına çıktı.
Savaş kazanılmıştı ama Cumhuriyet henüz ilan edilmemişti.
Yeni Türkiye’nin nasıl kurulacağı tartışılıyordu.
Toplantı altı saatten fazla sürdü.
Halk soru sordu.
Ekonomi konuşuldu.
Eğitim konuşuldu.
Kadının toplumdaki yeri konuşuldu.
Egemenlik konuşuldu.
Yeni devlet konuşuldu.
Bu sahne bana Mustafa Kemal’i anlatan en güçlü görüntülerden biri gibi geliyor.
Çünkü savaş kazanmış bir komutanın:
“Ben yaptım, siz de alkışlayın.”
dediği bir tablo yok.
Tam tersine, halka anlatmaya çalışan, soruları dinleyen, ikna eden ve toplumun önüne yeni bir yön koymaya çalışan bir lider var.
Çünkü biliyor:
Halkın anlamadığı devrim, yalnızca kanun metninde kalır.
Devrim dediğimiz şey de zaten birkaç kararname çıkarmaktan ibaret değildir.
İnsanların dünyaya bakışını değiştirebilmektir.
Bugün ise fotoğrafını çok iyi tanıyoruz
Mustafa Kemal’in hangi fotoğrafının daha güzel olduğunu biliyoruz.
Hangi sözü Instagram gönderisine daha iyi oturuyor, onu da biliyoruz.
Rozetini takıyoruz.
Siluetini arabanın camına yapıştırıyoruz.
10 Kasım’da siyah giyiniyoruz.
Bunların hiçbirinde yanlış bir şey yok.
Bir milletin ortak hafızasının sembollere ihtiyacı vardır.
Sorun, sembolün düşüncenin yerine geçmesiyle başlıyor.
Çünkü Mustafa Kemal’i yalnızca görüntüsüne indirgediğiniz anda onu tarihin en rahat köşesine yerleştirirsiniz.
Artık kimseyi rahatsız etmez.
Oysa Mustafa Kemal’in yaptığı şey tam tersiydi.
Rahatsız etti.
Sorguladı.
Değiştirdi.
Değiştirilemez denileni değiştirdi.
İşe yaramayanı kaldırdı.
Yerine yenisini kurdu.
Onun devrimciliği burada başlıyordu.
Atatürkçülük geçmişi dondurmak değildir
Mustafa Kemal’i anlamak, 1920’lerin Türkiye’sini 2026’ya kopyalamak değildir.
Zaten bu, onun düşünce biçimine de aykırı olurdu.
O gün Türkiye’nin ihtiyacı neyse ona baktı.
Bağımsızlık gerekiyorsa bağımsızlık savaşı verdi.
Egemenliğin kaynağı değişmeliyse değiştirdi.
Eğitim yeniden kurulmalıysa kurdu.
Ekonomi üretmek zorundaysa fabrikalar kuruldu.
Kadının toplumdaki yeri değişmeliyse o yapıya müdahale edildi.
Yani temel yöntemi çok basitti:
Gerçeğe bak. İhtiyacı belirle. Bilime dayan. Halkı örgütle. Değişmesi gerekeni değiştir.
Bugün Atatürkçülük adına en fazla kaybettiğimiz şey belki de tam olarak bu devrimci cesaret.
Çünkü mevcut olanı korumayı Atatürkçülük sanmaya başladık.
Oysa Mustafa Kemal mevcut olanı koruyarak Mustafa Kemal olmadı.
Bugünün Türkiye’sine o gözle bakmak
Atatürk’ü gerçekten anlamak istiyorsak bugüne onun yöntemiyle bakmak zorundayız.
Üreten insanın değil, paradan para kazananın daha avantajlı olduğu bir ekonomi varsa bunu sorgulayacağız.
Genç insanlar çalışarak gelecek kurabileceklerine inanmıyorsa bunun nedenini araştıracağız.
Çiftçi üretemiyorsa, sanayici yatırım yapamıyorsa, kamu toplumun ihtiyacına cevap veremiyorsa:
“Böyle gelmiş, böyle gider.”
demeyeceğiz.
Bir idari düzen bugün ihtiyaca cevap vermiyorsa onu da değiştirmekten korkmayacağız.
Çünkü bilimcilik yalnız laboratuvar değildir.
İşe yaramayan fikri terk edebilme cesaretidir.
Devrimcilik de slogan değildir.
Değiştirilmesi gerekeni değiştirme iradesidir.
Bir de örgütlenme meselesi var
Bugünün insanı sık sık şöyle söylüyor:
“Ben tek başıma ne yapabilirim?”
Haklı.
Tek başına çok az şey.
Ama Mustafa Kemal’in bütün hayatı zaten tek başına insanın hikâyesi değildir.
Kongreler vardır.
Meclis vardır.
Örgütlenen millet vardır.
Anadolu’nun dört bir yanında aynı amaç etrafında birleşen insanlar vardır.
O yüzden Millî Mücadele’nin bize bıraktığı önemli derslerden biri de budur:
Kahraman aramak yerine ortak irade yaratmak.
Bugün toplumsal sorunlara kızıp sonra evimize çekiliyorsak, 2 Şubat 1923’teki o altı saatlik konuşmayı yeniden düşünmek gerekiyor.
Mustafa Kemal halka neden altı saat anlatıyordu?
Çünkü toplumun dışında yapılan bir devrimin yaşayamayacağını biliyordu.
09.06’dan sonra
Bu yüzden 10 Kasım’da yine duralım.
Saygıyla analım.
Fotoğrafını paylaşalım.
Çiçeğimizi bırakalım.
Ama saat 09.06 olduğunda Mustafa Kemal’i Dolmabahçe’de bırakmayalım.
Onu anlamak istiyorsak bugünün meselelerinin içine getirelim.
Üretimde.
Bilimde.
Eğitimde.
Bağımsızlıkta.
Örgütlenmede.
Devlet yönetiminde.
Ve en önemlisi, değişmesi gerekeni değiştirecek cesarette.
Çünkü Mustafa Kemal’i yaşatmanın yolu onun sözlerini ezberlemek değildir.
Onun neden o sözleri söylediğini anlayabilmektir.
Belki 10 Kasım’ın en sade gerçeği de budur:
Atatürk’ü anmak bir dakikadır.
Anlamak ise bir ömür.