“Siyasetçi gazetecilik yapamaz.”
Bu cümle son günlerde dolaşımda. İlk bakışta prensipli duruyor. Ama Türkiye’nin tarihine koyduğunuz anda fazla dayanıklı görünmüyor.
Çünkü bu ülkede gazetecilik ile siyaset hiçbir zaman birbirinden tamamen kopuk ilerlemedi.
Gazetecilik ve Siyaset Aynı Zeminde Doğdu
Osmanlı’nın son döneminde modern Türk gazeteciliği gelişirken, gazetelerde yazan isimlerin önemli bir kısmı aynı zamanda siyasal fikir mücadelesi veriyordu.
Namık Kemal gazetelerde makaleler kaleme aldı, siyasal düşüncelerini basın yoluyla savundu. Yazıları nedeniyle sürgüne gönderildi.
Ziya Paşa hem devlet görevlerinde bulundu hem gazetecilik yaptı.
O dönemde gazetecilik, yalnızca haber aktarma işi değildi. Fikir üretme ve kamuoyu oluşturma faaliyetiydi. Kalem ile siyaset arasında doğal bir temas vardı.
Kimse o gün “Siyasetle ilgilenen yazı yazamaz” demedi. Çünkü yazının kendisi zaten siyasal bir içerik taşıyordu.
Kurtuluş Savaşı’nda Gazetecilik
Milli Mücadele yıllarında gazetecilik daha da belirgin biçimde siyasal bir rol üstlendi.
Mustafa Kemal Atatürk Ankara’da yayımlanan Hakimiyet-i Milliye gazetesinin çıkarılmasına öncülük etti. Bu gazete, Milli Mücadele’nin görüşünü halka aktarmak amacıyla yayımlanıyordu.
Burada açık bir siyasal irade vardı.
Açık bir taraf vardı.
Ama kimse bunu “gazetecilik yapamazsınız” diye nitelemedi.
Çünkü mesele şuydu: Gazete, bir fikri ve bir mücadeleyi anlatıyordu. Siyaset ile gazetecilik iç içeydi.
Cumhuriyet Döneminde Kalem Taşıyan Siyasetçiler
Cumhuriyet sonrasında da bu geçişkenlik tamamen ortadan kalkmadı.
Bülent Ecevit gazetecilik yaptı, yazılar yazdı, yayıncılık faaliyetlerinde bulundu.
Doğu Perinçek hem siyasi liderlik yürüttüyor hem köşe yazarlığı yapıyor.
Bu örnekler gösteriyor ki Türkiye’de siyasetle ilgilenen bir kişinin yazı yazması, gazete çıkarması ya da yayın yapması tarihsel olarak olağan dışı bir durum değildir.
Peki Bugün Ne Değişti?
Bugün tartışma internet gazeteciliği üzerinden yürüyor.
Bir siyasi parti ilçe başkanı internet sitesi kurarsa ne olur?
Şu temel soruya dönmek gerekiyor:
Gazetecilik bir ruhsata mı bağlı?
Yazı yazmak için izin belgesi mi gerekiyor?
Siyasetçi haber yazamaz mı?
Eğer kişi siyasi kimliğini gizleyerek bağımsızlık iddiasında bulunuyorsa, bu eleştirilebilir.
Ama kimliği açık, konumu belli ve şeffafsa, burada yasaklayıcı bir dil kurmak demokratik bir refleks değildir.
Gazetecilik bir meslek olabilir.
Ama aynı zamanda bir ifade faaliyetidir.
İfade faaliyeti kategorik olarak yasaklanamaz.
Asıl Ölçü Ne Olmalı?
Mesele “kim” değil, “nasıl” sorusudur.
Bilgi doğru mu?
Haber çarpıtılıyor mu?
Karalama yapılıyor mu?
Kamuoyu bilinçli olarak yanıltılıyor mu?
Bu kriterler üzerinden eleştiri yapılır.
Ama “Siyasetçi gazetecilik yapamaz” demek tarihsel gerçeklikle de bağdaşmaz, ifade özgürlüğüyle de.
Gazetecilik ile siyaset arasındaki ilişkiyi konuşabiliriz.
Etik sınırları tartışabiliriz.
Çıkar çatışmasını gündeme getirebiliriz.
Ama kaleme ruhsat dağıtmak başka bir şeydir.
Bu ülkede gazetecilik, siyasal mücadeleyle büyüdü.
Cumhuriyet öncesinde de böyleydi.
Kurtuluş Savaşı’nda da.
Cumhuriyet döneminde de.
Bugün mesele kişi değil.
Mesele, gazeteciliğin tanımını daraltma çabasıdır.
Kalemi kim tutabilir sorusu değil asıl soru.
Kalemi nasıl tuttuğunuzdur belirleyici olan.