Sosyal medyada milyonlarca insanın dönüp dönüp izlediği o penguen videosu, masum bir doğa anı değil. Koloniden ayrılan, diğerlerinin tersine yürüyen, yaşam ihtimali olmayan bir yöne doğru ilerleyen bir penguen… Bu sahne, 2007 yılında Werner Herzog tarafından çekilen Encounters at the End of the World belgeseline ait. Antarktika’daki bilim insanlarını konu alan bu film, doğayı uyumlu bir masal olarak anlatmaz; aksine, varoluşun sert, çoğu zaman anlamsız görünen yüzünü gösterir.
Ama asıl soru şu:
Bu görüntü neden bugün bu kadar yankılandı?
Çünkü bu penguen yeni değil.
Çünkü çöküş yeni değil.
Ama hissedilen ağırlık artık saklanamıyor.
Kolektiflik, Zorunluluk ve Kör Uyum
Penguenler birlikte hareket eder. Bunun adı dayanışma değildir; hayatta kalma zorunluluğudur. Soğuk, av, yön bulma… Hepsi kolektif davranışla mümkündür. Ancak kolektiflik, kendi başına kurtarıcı bir değer değildir. Nereye doğru hareket edildiği sorusu sorulmadığında, birlikte yürümek yalnızca toplu bir sürüklenmeye dönüşür.
Bugün içinde yaşadığımız düzen tam olarak bunu dayatır. İnsanlar birlikte çalışır, birlikte tüketir, birlikte borçlanır, birlikte yoksullaşır. Ama bu “birliktelik”, ortak kararların değil; ortak çaresizliğin ürünüdür. Kimse yönü belirlemez. Yön, üretim ilişkileri tarafından çoktan çizilmiştir.
O yüzden şu soru rahatsız edicidir:
Eğer diğer penguenler de bu yönünü kaybetmiş pengueni takip etseydi ne olurdu?
Cevap basit: Toplu bir yok oluş.
Bugün tanık olduğumuz şey de budur.
Yabancılaşma: Bir Ruh Hâli Değil, Bir Sonuç
Bu videonun insanlara bu kadar dokunmasının nedeni bireysel bunalımlar değildir. Mesele psikoloji değil, yapıdır. İnsan, emeğiyle kurduğu bağı kaybettiği anda kendine yabancılaşır. Ürettiği şey ona ait değildir. Çalışma, yaşamı anlamlandıran bir faaliyet olmaktan çıkar; yalnızca hayatta kalmanın bedeline dönüşür.
Bu kopuşun üzeri tüketimle örtülür. Daha çok satın al, daha çok oyalan, daha az düşün. Nesneler fetişleşir; insanlar ise giderek silikleşir. Değer, insanın üretme kapasitesinde değil, satın alma gücünde ölçülür. Böyle bir düzende birey, kendi hayatının öznesi olmaktan çıkar; işleyen bir mekanizmanın parçasına dönüşür.
Penguenin yürüyüşü bu yüzden bu kadar tanıdıktır. Çünkü o yürüyüş, üretimden, anlamdan ve kolektif iradeden koparılmış insanın yürüyüşüdür.
Neden Bir Haykırış Gibi Algılandı?
“Nihilist Penguen” tanımı boşuna tutulmadı. Burada umut yoktur. Ama burada sessizlik de yoktur. Bu bir çığlık değil; bastırılmış bir isyanın donmuş hâlidir. İnsanlar bu videoya bakarken şunu hisseder:
“Bu böyle gitmez.”
Ama hemen ardından şunu da ekler:
“Peki başka nasıl olacak?”
Bu ikili sıkışma, bugünün temel çelişkisidir. İnsanlar bu düzeni istemiyor ama onsuz bir hayatı hayal edemeyecek hâle getirildiler. Çünkü hayal gücü de ticarileştirildi. Alternatif düşünmek lüks, itiraz etmek risk, vazgeçmek delilik olarak sunuldu.
Penguen bu yüzden bir kahraman değildir.
O bir uyarıdır.
Yalnızlık Yalanı ve Vazgeçmenin Bedeli
Bu düzen, vazgeçmeyi yalnızlıkla eş tutar. Alışkanlıklarından koparsan dışlanırsın, başarısız olursun, kaybolursun denir. Oysa gerçek şudur: Bu sistem insanı zaten yalnızlaştırır. Rekabeti doğal, dayanışmayı naif göstererek. Herkesi kendi başarısızlığının suçlusu ilan ederek.
Vazgeçmek yalnızlaşmak değildir.
Vazgeçmek, dayatılmış olan yalnızlığın farkına varmaktır.
Penguenin sürüden ayrılması bu yüzden romantik değildir. Trajiktir. Çünkü kopuş vardır ama alternatif yoktur. Yürür, çünkü duracak bir yer de yoktur.
Sonuç Yerine: Bakmak Yetmez, Hesap Sormak Gerekir
Bu video bize bir hayvanın hikâyesini anlatmıyor. Bir düzenin insanı nasıl öğüttüğünü gösteriyor. Sorun bireyin yönünü kaybetmesi değil; onu sürekli yanlış yöne zorlayan toplumsal ilişkiler bütünüdür.
Penguen hâlâ yürüyor.
Biz hâlâ izliyoruz.
Ama bir noktada şu soruyu sormadan bu görüntünün hiçbir anlamı kalmayacak:
Bu düzen neden böyle ve kimin işine yarıyor?
İşte asıl yürüyüş, bu soruyla başlar.