“Evet haklısın ama…” ile başlayan o sinsi kabullenişin ötesinde; bir haysiyet beyanı ve dik durmanın diyalektiği üzerine.
Hayat bazen insanın karşısına bir yol değil, bir tercih çıkarır. Çoğu zaman kendimizi devasa bir çarkın dişlileri arasında, o hiç durmadan dönen mekanizmanın bir parçası olarak buluruz. Statüko dediğimiz o ruhsuz yapı, kendi devamlılığı için pürüzsüz ve itirazsız bir zemin ister. Bu zemini inşa ederken en çok sığındığı liman ise o meşhur, uyuşturucu etkili fısıltıdır: “Evet haklısın ama düzen böyle…” İşte bu cümle, dürüstlüğün ve onurlu bir duruşun üzerine atılan ilk topraktır. Bu “ama”lar aslında mantıklı birer gerekçe midir, yoksa karakteri statükonun içinde eritmek için hazırlanan birer sessizlik anlaşması mı? Meseleyi sadece bireysel bir uyuşmazlık olarak görmek, asıl toplumsal gerçeği ıskalamak olur. Çünkü o “amalar”, haksızlığı “hayatın gerçeği” gibi ambalajlayıp bize sunanların en büyük silahıdır.
Çelişkinin İçindeki Hakikat
Bilimsel bir gerçeklik olarak biliyoruz ki; hiçbir yapı sonsuza kadar aynı kalamaz ve hiçbir durağanlık, gerçek bir direncin olduğu yerde mutlak hâkimiyet kuramaz. Hayat zıtlıklarla ilerler; statükonun o donmuş haline karşı, gelişimin ve değişimin tek yolu itirazdır. Eğer bir tekerlek vurdumduymazlığın, adam kayırmacılığın ve “böyle gelmiş böyle gider”ci bir anlayışın üzerinde dönüyorsa, o tekerleğe çomak sokmak sadece bir tercih değil, insan olmanın en temel borcudur.
Bize “Neden zorlaştırıyorsun?” diye soranların asıl korkusu, kurdukları o konforlu yanlışların bozulmasıdır. Oysa sürtünme olmayan bir yerde hareket, itiraz olmayan bir yerde ise hayattan bahsetmek mümkün müdür? İdarelerin o ruhsuz kalıplarına, insanı sadece bir dosya numarasından ibaret gören reflekslerine karşı durmak, aslında yarının daha dürüst zeminini bugünden kurma inadıdır. Bu, sadece bugünü kurtarma kavgası değil; bir haysiyet mirası inşa etme çabasıdır.
Geleceğe Zeytin Ağacı Dikmek
Yaşamı gerçekten ciddiye almak; sadece kendi ömrümüzle sınırlı bir dünyada yaşamak değildir. Yarın öleceğini bilsen bile, o zeytin ağacını dikecek iradeye sahip olmaktır asıl mesele. O ağacın meyvesini biz yemeyecek olsak da, o gölgede biz oturmasak da, o doğruyu eyleme dökme inadından vazgeçmemektir. Bu, hiç tanımadığımız, yüzünü dahi görmediğimiz gelecek nesiller için bir bedel ödemeyi göze alabilmektir. Haysiyet dediğimiz o evrensel dil tam da burada konuşulmaya başlar.
Sırtımız duvarda, kuşatılmış bir haldeyken bile doğruyu savunabiliyorsak; bu, sadece kendimiz için değil, insanlık onurunun o sarsılmaz kalesi için verdiğimiz bir savaştır. Birileri bugün sustuğumuzda her şeyin “kolaylaşacağını” vaat edebilir; ancak o kolaylığın bedeli, aynaya baktığımızda kendimizden kaçmaktır. Çakalın gölgesinde serinlemek, insanın kendi ışığından vazgeçmesine değecek bir lütuf mudur? Kendi gölgesini statükoya satmış birinin, yarınlara verecek hangi aydınlığı kalabilir?
Kendi Kıyına Dürüstlüğünle Varmak
Yolun sarp olması ya da köprülerin namertlerce tutulmuş olması, dürüst bir yolcu için varış noktasını değiştirmez. Birilerinin hazırladığı o konforlu ama kirli yollardan geçip karşıya varmaktansa, akıntının içinde boğuşup kendi kıyına dürüstlüğünle çıkmak asıl zaferdir. Çakalın sofrasında artıklara tamah etmektense, aslanın pençesinde onurlu bir mücadelenin içinde hırpalanmak her zaman evladır.
Biz buradayız; çünkü dürüstlüğün ve hakikatin pazarlığı yapılamaz. Biz buradayız; çünkü biliyoruz ki bu dünya, çakal gölgesinde boyun bükenlerin değil, ne pahasına olursa olsun o namert köprülerini reddedenlerin cesaretiyle dönmeye devam ediyor. Akşam başını yastığa koyduğunda, hiçbir yanlışın altına imza atmadığını ve hiçbir lütfa ruhunu satmadığını bilmenin o derin dinginliği, dünyanın bütün sahte koltuklarından daha kıymetlidir.
İşte bu yüzden, ne kadar kuşatılırsak kuşatılalım, önümüze kaç tane “ama”lı barikat kurulursa kurulsun; o dürüstlük kalesi terk edilmez. Yol uzun, yük ağır olabilir; ancak pusula nettir. Ve bu pusula, bizi yüzyılların içinden süzülüp gelen, bugün her zamankinden daha gür bir sesle yankılanan o kadim haykırışa götürür:
Geçme namert köprüsünden, ko aparsın su seni
Yatma çakal gölgesinde, yesin aslan seni
Söylerim sözümü arif olana, kulağım asmazlar cahil olana
Dünya bir sofradır konup göçene, geçme namert köprüsünden ko aparsın su seni.