Fizikçi Erwin Schrödinger, 1935 yılında o meşhur düşünce deneyini kurgularken, herhalde bu teorinin yıllar sonra bir yerel yönetim modeline dönüşeceğini, “hizmetin” aynı anda hem var hem yok olduğu bir paradoksa zemin hazırlayacağını tahmin etmemişti. Kuantum mekaniğinin o meşhur “süperpozisyon” ilkesine göre bir kedi, kapalı bir kutu içinde aynı anda hem ölü hem de canlıdır; ta ki bir “gözlemci” gelip kutuyu açana kadar. Bugün şehrimizin sokaklarında yürüdüğünüzde, kendinizi tam olarak bu deneyin içinde hissediyorsunuz: Kağıt üstünde “devrim” yapan, sahada ise “belirsizlik” bırakan bir belediyecilik laboratuvarı…
Vitrindeki Kara Delik: Atatürk Caddesi ve Rantın Fiziği
Şehrin en yüksek kütle çekimine sahip, rantın ve seçkinlerin “olay ufku” olan o malum caddede devasa bir enerji yoğunlaşması izliyoruz. Elektrikten doğalgaza, altyapıdan üstyapıya kadar her şeyin aynı anda, zamansız bir hırsla ve tek parça halinde masaya yatırılması bir vizyon mudur, yoksa kaynakların tek bir noktada buharlaştırılması mı? Yılların parke yolları, sanki kentin tüm sorunları o birkaç yüz metrelik hattan ibaretmiş gibi sökülüp yerine sıcak asfaltın o siyah, sahte parıltısı seriliyor.
Peki, bu parıltılı gözlem alanının hemen dışındaki “belirsizlik ilkesine” ne demeli? Merkezin şatafatlı asfaltı dökülürken, mahalle aralarındaki delik deşik yollar, kazaya davetiye çıkaran çukurlar ve her gün basına yansıyan mağduriyet haberleri hangi fizik kuralıyla açıklanıyor? Kaynakları sadece kentin “seçkin” fotonlarının geçtiği bir hatta hapsetmek, kentin geri kalanını bir “karadelik” karanlığına mahkûm etmektir. Şehri her yöne yayması, merkezi genişletmesi gereken iradenin, kısıtlı imkânları rantın en yüksek olduğu dar bir koridora yığması; belediyecilik değil, sadece etaplı bir makyaj sanatıdır.
Cuma Pazarı: Devletin Devamlılığı mı, Dalga Fonksiyonunun Çöküşü mü?
Kentin kalbinde yükselen o devasa beton kütlesine, Cuma Pazarı bölgesindeki o meşhur yapıya yaklaştığınızda kuantumun soğuk yüzüyle karşılaşıyorsunuz. Burada mesele hiçbir zaman “bu taşı kim koydu” kavgası olmamalıdır; çünkü devlet yönetiminde asıl olan devamlılıktır. Bir önceki dönemin başlattığı, kentin ve esnafın geleceği olan bir projeyi geliştirmek ve güzelleştirmek yerine; ihaleleri iptal edip binayı metruk bir anıta dönüştürmek hangi kamu etiğine sığar?
Esnafın feryadı kutunun dışına taşıyor, ancak yönetimsel irade bu çığlığı duymamakta direniyor. O bina orada öylece durdukça, sadece bir beton yığını değil, “bizden olmayanın projesini bitirmeyiz” diyen bir miras reddi abidesine dönüşüyor. Kamunun parasını ve esnafın emeğini bir belirsizlik bulutunun içinde asılı bırakmak, devlet adamlığı ciddiyetiyle bağdaşmayan bir yönetimsel zafiyettir.
Sahanın Tozu, Kulübün Sızısı: Sporun Görünmez Silindiri
Spora ve sporcuya dair kurulan süslü cümleler, billboardlarda birer hizmet ışığı gibi parlıyor. Ancak kutunun içindeki gerçek kedi, sahalarda can çekişiyor. En üst ligdeki gururumuzdan alt ligdeki temsilcilerimize kadar spor camiası devasa bir sahipsizlikle baş başa. Kapıları kapalı, tesisleri atıl, sahaları sessizliğe gömülmüş bir kentsel “destek” masalı anlatılıyor. Şehrin markası olan kulüpler modern tesis beklerken, var olanlar bakımsızlıktan birer kuantum harabesine dönüşüyor.
Asıl dram ise amatör ve bireysel spor kulüplerinde yaşanıyor. Yerel yönetimin asli görevi bu kulüpleri sübvanse etmek, gençlerin önündeki engelleri kaldırmak iken; bugün idari mekanizmalar adeta bir silindir gibi bu kulüplerin üzerinden geçiyor. Soyut birer labirent haline getirilmiş idari süreçlerin ve ağır yaptırım uygulamalarının gölgesinde, amatör ruh ezilmeye mahkûm ediliyor. Destek olması gereken el, idari kılıflar altında sopa gibi sallandıkça, o kutunun içinden madalya değil, sadece hayal kırıklığı çıkıyor. “Yapıyormuş gibi görünüp aslında yok etmek” sanatı, en çok sporda kendine yer buluyor.
Kamu Düzeni mi, Sınıfsal Seçicilik mi?
En can yakıcı kuantum durumu ise sokaktaki o sınıfsal ayrışmada gizli. Ekonomik yangının herkesi kavurduğu şu günlerde; üç-beş çorap, bir-iki kalem satıp evine ekmek götürmeye çalışan mahalleliyi zabıta tehdidiyle karşı karşıya bırakmak kamu düzeni safsatasıyla açıklanamaz. Kamu düzeni, zenginin ve seçkinin konforu bozulmasın diye garibanın elindeki iki kalem çorabı alıp onu şehrin uç noktalarına sürgün etmek değildir.
Gerçek bir yerel yönetim feraseti, profesyonel istismarcı ile gerçek ihtiyaç sahibini ayırt edebilmelidir. Muhtarına sormayan, esnafını dinlemeyen, mahallenin vicdanına kulak tıkayan bir yönetim, gözlem yeteneğini kaybetmiş demektir. Bir çocuğu, bir yoksulu şehrin dışına bırakarak düzen sağladığınızı sanıyorsanız, o kutuyu açtığınızda karşınıza çıkacak olan tek şey toplumsal bir vicdan azabıdır.
Schrödinger’in kedisi kutuda henüz ne ölü ne canlıdır; her şey bir belirsizlik bulutunun arkasındadır. Ancak unutulmamalıdır ki; bu kentin her sokağı, her esnafı ve her sporcusu aslında birer gözlemcidir. Vitrindeki asfaltın parıltısı, arka sokaklardaki ihmalin üzerini örtmeye yetmeyecektir. Kaynakları sınıfsal tercihlerle harcayan, amatör spora yaptırım hırsıyla yaklaşan ve devletin devamlılığını bir kenara iten zihniyet; günün sonunda kapağı açılan o kutunun içindeki gerçekle yüzleşmek zorunda kalacaktır. Zira bir kent, sadece en seçkin caddesi kadar değil, en mağdur mahallesinin huzuru kadar gelişmiştir.